نور شهری، به‌ویژه در خیابان‌های پرترافیک، یکی از عوامل اصلی خستگی و تنش چشمی در زندگی روزمره محسوب می‌شود. این خستگی می‌تواند ناشی از ترکیبی از عوامل محیطی، نوری، و رفتاری باشد و به تدریج بر عملکرد بینایی، دقت دید در شب، و حتی سلامت عمومی چشم تأثیر بگذارد. روشنایی شدید خودروها، چراغ‌های خیابانی، تابش نور منعکس‌شده از آسفالت یا سطوح شیشه‌ای، و حرکت مداوم اشیا، چشم را مجبور می‌کند که فعالیت بیشتری برای تطبیق با شرایط نور داشته باشد. 

شدت نور در خیابان‌های شلوغ، به‌ویژه در شب، به شکل چشمگیری بالاست. تابش مستقیم چراغ‌های خودرو، چراغ‌های LED، و نورهای تبلیغاتی باعث ایجاد کنتراست شدید بین نور و تاریکی می‌شود. چشم انسان برای تطبیق با این کنتراست، نیازمند فعالیت مداوم ماهیچه‌های عنبیه و عضلات چشم است. انقباض و گشاد شدن عنبیه برای کنترل ورود نور، و فعالیت‌های مداوم برای حفظ فوکوس، باعث خستگی تدریجی ماهیچه‌ها می‌شود. تحقیقات نشان داده‌اند که مواجهه طولانی با نورهای شدید و متغیر می‌تواند باعث اختلال در عملکرد شبکیه و سیستم بینایی مرکزی شود. علاوه بر این، نورهای شدید و پراکنده باعث تابش خیره‌کننده (glare) می‌شوند که تمرکز چشم را کاهش داده و منجر به سردرد و کاهش دقت دید می‌شود. در نتیجه، حتی رانندگان و عابران با بینایی سالم نیز پس از مواجهه طولانی با نور خیابان‌های شلوغ، دچار خستگی و کاهش دقت بینایی می‌شوند.

نقش نورهای متحرک و تابش‌های بازتابی

یکی دیگر از عوامل مهم در خستگی چشم، حرکت مداوم نورها و انعکاس‌های ناخواسته است. خودروهای در حال حرکت، تابلوهای تبلیغاتی روشن، و سطوح شیشه‌ای ساختمان‌ها، نور را به شکل غیرقابل پیش‌بینی بازتاب می‌دهند. چشم برای تطبیق با این تغییرات سریع، باید هر لحظه فوکوس خود را تغییر دهد و حرکات پلک‌ها و عنبیه را کنترل کند.

این فعالیت مداوم باعث خستگی عضلات مژگانی و عضلات خارج چشمی می‌شود. همچنین، مواجهه طولانی با نورهای بازتابی می‌تواند باعث تاری دید موقت، سردرد، و حتی حساسیت به نور شود. این مسئله در رانندگان شبانه و افرادی که مسیرهای شلوغ را پیاده طی می‌کنند، بیشتر دیده می‌شود.

تأثیر رنگ نور و دمای رنگ بر خستگی چشم

نور شهری معمولاً ترکیبی از رنگ‌های مختلف است: نورهای سفید سرد LED، زرد چراغ‌های سدیمی، و رنگ‌های تبلیغاتی متنوع. رنگ نور و دمای آن، نقش مهمی در تحریک گیرنده‌های نوری شبکیه و پاسخ‌های عصبی مغز دارد. نور سفید سرد، به دلیل غلظت بالای نور آبی، باعث تحریک بیشتر شبکیه و افزایش خستگی می‌شود.تحقیقات نشان داده‌اند که مواجهه با نورهای آبی-سفید به مدت طولانی، علاوه بر خستگی چشم، می‌تواند بر چرخه خواب و ریتم شبانه‌روزی بدن نیز تأثیر بگذارد. در مقابل، نورهای گرم‌تر و زردتر فشار کمتری بر چشم وارد می‌کنند و خستگی ناشی از تابش را کاهش می‌دهند. بنابراین، نوع نور و رنگ آن نقش مهمی در میزان خستگی چشمی در خیابان‌های شلوغ دارد.

اهمیت وضوح دید و پراکندگی نور

وجود نورهای پراکنده و تابش‌های غیرمتمرکز در خیابان‌های شلوغ، باعث کاهش وضوح دید و ایجاد هاله نور (halo effect) می‌شود. چشم برای جبران این کاهش وضوح، عضلات کانونی و تطبیقی خود را فعال‌تر می‌کند که در طول زمان منجر به خستگی چشم و سردرد می‌شود. پراکندگی نور در هوای مه‌آلود، بارانی یا برفی، اثرات تشدیدکننده دارد. حتی نورهای خودرو که مستقیماً به چشم می‌تابد، باعث محدود شدن تمرکز و خستگی عضلات چشم می‌شود. این موضوع اهمیت استفاده از عینک‌های با پوشش ضدانعکاس و کاهش تابش خیره‌کننده را نشان می‌دهد.

 تأثیر زمان مواجهه و فعالیت‌های همراه با دید طولانی

خستگی چشم نه تنها به شدت و نوع نور بستگی دارد، بلکه مدت زمان مواجهه با نور نیز تعیین‌کننده است. افراد در خیابان‌های شلوغ معمولاً نیاز دارند ساعت‌ها به محیط پرنور نگاه کنند: رانندگان پشت فرمان، عابران پیاده، یا افرادی که با وسایل نقلیه عمومی در مسیرهای روشن تردد دارند. علاوه بر آن، استفاده همزمان از گوشی‌های هوشمند یا نگاه طولانی به تابلوها و علائم نوری، فعالیت تطبیقی چشم را افزایش می‌دهد و فشار بیشتری بر عضلات تطبیقی و عنبیه وارد می‌کند. این ترکیب از فعالیت و نور شدید، خستگی چشمی را تشدید می‌کند و حتی می‌تواند باعث کاهش دقت دید در شرایط بحرانی شود.

راهکارهای کاهش خستگی چشمی در خیابان‌های شلوغ

استفاده از عینک‌های تخصصی

عینک‌های دارای پوشش ضدانعکاس، فیلترهای کاهش نور آبی، و لنزهای با تراکم مناسب می‌توانند شدت تابش را کاهش داده و خستگی چشم را به حداقل برسانند. این عینک‌ها برای رانندگان شبانه و افرادی که مسیرهای پرتردد را پیاده طی می‌کنند، بسیار مؤثر هستند.

مدیریت زمان مواجهه

کاهش زمان مواجهه مستقیم با نور شدید و اجتناب از نگاه طولانی به منابع نور، می‌تواند خستگی را کاهش دهد. در صورت امکان، توقف کوتاه و استراحت چشمی در طول مسیر، فشار روی عضلات تطبیقی را کاهش می‌دهد.

تنظیم نور محیط داخلی و خودرو

در خودرو، استفاده از شیشه‌های با پوشش ضدانعکاس و تنظیم شدت نور داشبورد و چراغ‌ها، چشم را کمتر تحت فشار قرار می‌دهد. همچنین، رعایت فاصله مناسب با خودروهای روبرو و کاهش تابش مستقیم چراغ‌ها، از خستگی چشم جلوگیری می‌کند.

تمرینات چشمی و استراحت

استفاده از تمرینات ساده برای تقویت عضلات چشم و پلک‌ها، مانند نگاه به فاصله و تغییر فوکوس، می‌تواند فشار را کاهش دهد. پلک زدن مکرر و استراحت کوتاه برای چشم، از خشکی و خستگی جلوگیری می‌کند.

اهمیت طراحی شهری و نورپردازی

طراحی هوشمندانه چراغ‌های خیابانی و کاهش تابش پراکنده، نقش مهمی در کاهش خستگی چشم دارد. استفاده از چراغ‌های با دمای رنگ مناسب، تنظیم ارتفاع چراغ‌ها و کاهش نورهای بازتابی از آسفالت و سطوح شیشه‌ای، می‌تواند فشار نوری بر شهروندان را کاهش دهد.همچنین، ایجاد فضاهای تاریک‌تر بین چراغ‌ها و مسیرهای روشن، با کاهش کنتراست شدید، به چشم فرصت تطبیق بهتر می‌دهد و خستگی چشم را کاهش می‌کند.

نتیجه‌گیری

نور خیابان‌های شلوغ، ترکیبی از شدت بالا، تابش‌های بازتابی، حرکت نورها و تنوع رنگ، باعث خستگی چشم و کاهش دقت بینایی می‌شود. این فشار نوری ناشی از فعالیت مداوم عضلات تطبیقی، تابش مستقیم چراغ‌ها، و پراکندگی نور است که حتی افراد با بینایی سالم را تحت تأثیر قرار می‌دهد.استفاده از عینک‌های تخصصی، مدیریت زمان مواجهه، تمرینات چشمی، و طراحی هوشمند شهری می‌تواند تأثیرات منفی نور خیابان‌های شلوغ را کاهش دهد و سلامت بینایی را حفظ کند. توجه به این نکات، به ویژه برای رانندگان، عابران و افرادی که در مسیرهای پرتردد تردد می‌کنند، ضروری است و می‌تواند خستگی چشم، سردرد و کاهش دقت دید را به‌طور مؤثری کاهش دهد.